Obrzęk jest objawem, nie jedną chorobą
Obrzęk powstaje, gdy w tkankach gromadzi się więcej płynu, niż organizm potrafi w danym momencie odprowadzić. Może być przejściową reakcją po urazie, operacji lub długim staniu, ale może też wiązać się z pracą żył, układu limfatycznego, serca, nerek, wątroby albo z przyjmowanymi lekami.
Dlatego przed zabiegiem pytamy, kiedy pojawiła się opuchlizna, czy dotyczy jednej czy obu stron, jak zmienia się w ciągu dnia oraz czy towarzyszą jej ból, zaczerwienienie, duszność lub gorączka. Sama informacja, że noga jest spuchnięta, nie wystarcza jeszcze do dobrania terapii.
Czym jest lipedema
Lipedema, nazywana też obrzękiem tłuszczowym lub chorobą bolesnej tkanki tłuszczowej, to przewlekła choroba występująca niemal wyłącznie u kobiet. Tkanka tłuszczowa odkłada się nieproporcjonalnie i symetrycznie, najczęściej w okolicy bioder, ud i podudzi, rzadziej także ramion. Stopy i dłonie zwykle pozostają nieobjęte.
Lipedema nie jest cellulitem ani wyłącznie problemem estetycznym. Cellulit opisuje przede wszystkim nierówną powierzchnię skóry i jest bardzo częsty także u zdrowych osób. Lipedema jest natomiast poważnym, przewlekłym schorzeniem, które może powodować ból, tkliwość, uczucie ciężkości, łatwe powstawanie siniaków oraz trudności w codziennym poruszaniu się.
Lipedema nie jest też po prostu skutkiem nadwagi i nie można jej rozpoznać wyłącznie po wyglądzie nóg. Diagnoza wymaga zebrania wywiadu, badania i wykluczenia innych przyczyn. U jednej osoby lipedema może współistnieć z otyłością, chorobą żył lub wtórnym obrzękiem limfatycznym.
Nie każdy obrzęk wygląda tak samo
Różnice między obrzękami nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Pomocne są przebieg objawów, badanie tkanek i informacje o zdrowiu.
Ciąża zwiększa obciążenie układu żylnego i ryzyko pojawienia się żylaków, ale nie oznacza to, że każda kobieta po ciąży ma żylaki miednicy. Część zmian żylnych obserwowanych w ciąży zmniejsza się po porodzie, a sama opuchlizna może mieć różne przyczyny i wymaga właściwej oceny.
- obrzęk limfatyczny może być pierwotny albo pojawić się po operacji, radioterapii, usunięciu węzłów chłonnych lub uszkodzeniu naczyń limfatycznych; często obejmuje stopę lub dłoń i może dotyczyć jednej strony
- obrzęk żylny zwykle nasila się po długim staniu lub siedzeniu; mogą mu towarzyszyć żylaki, uczucie ciężkości i zmiany skóry w okolicy podudzi
- obrzęk po urazie albo operacji jest częścią reakcji gojenia, ale jego nagłe zwiększenie, silny ból lub zaczerwienienie wymagają ponownej oceny
- obrzęk ogólny może mieć związek między innymi z chorobami serca, nerek, wątroby, zaburzeniami hormonalnymi lub lekami i wymaga leczenia przyczyny
- obrzęk nóg w ciąży lub po porodzie może wiązać się ze zmianami hormonalnymi, zatrzymywaniem płynów albo pracą układu żylnego; nagły, bolesny lub jednostronny obrzęk nie jest typową opuchlizną i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej
- lipedema dotyczy przede wszystkim bolesnej, nieproporcjonalnie rozmieszczonej tkanki tłuszczowej; nie jest tym samym co zatrzymanie wody ani obrzęk limfatyczny
Kiedy drenaż limfatyczny może pomóc
Manualny drenaż limfatyczny to delikatna, wykonywana w określonym kierunku praca na skórze. Nie przypomina mocnego masażu i nie ma boleć. Stosujemy go po kwalifikacji, między innymi przy wybranych obrzękach limfatycznych oraz jako element postępowania po niektórych operacjach lub urazach.
Obrzęk w ciąży lub po porodzie również może być wskazaniem do drenażu, jeśli wcześniej wykluczono przyczyny wymagające leczenia i nie ma przeciwwskazań do zabiegu. Drenaż powinna wykonać odpowiednio przygotowana fizjoterapeutka, która uwzględni etap ciąży lub połogu, stan zdrowia oraz zalecenia lekarza prowadzącego.
Przy lipedemie drenaż nie usuwa nieprawidłowo rozmieszczonej tkanki tłuszczowej. Może jednak u części osób zmniejszyć dolegliwości bólowe i uczucie ciężkości, zwłaszcza gdy współistnieje obrzęk. Aktualne wytyczne opisują go jako możliwe uzupełnienie szerszego planu, a nie zabieg obowiązkowy dla każdej osoby z lipedemą.
W leczeniu obrzęku limfatycznego drenaż jest zwykle jednym z kilku elementów. Zależnie od sytuacji plan może obejmować także kompresję, ruch, ćwiczenia oddechowe, pielęgnację skóry i naukę samodzielnego postępowania. To połączenie pomaga utrzymać efekt między wizytami.
Jak wygląda kwalifikacja do drenażu
Na pierwszej wizycie pytamy o choroby, operacje, leczenie onkologiczne, leki i dotychczasowe zalecenia. Oglądamy skórę, porównujemy obie strony, sprawdzamy ruch oraz to, jak tkanka reaguje na ucisk. Jeśli używasz wyrobów uciskowych, warto zabrać je ze sobą.
Po badaniu wyjaśniamy, czy drenaż pasuje do celu terapii i z czym warto go połączyć. Czasem ważniejszym pierwszym krokiem będzie konsultacja lekarska, leczenie uciskowe albo odpowiednio dobrany ruch. Nie wykonujemy drenażu tylko dlatego, że obrzęk jest widoczny.
Kiedy nie czekać na drenaż
Nowy, szybko narastający i bolesny obrzęk jednej kończyny, zwłaszcza z zaczerwienieniem lub wyraźnym ociepleniem skóry, wymaga pilnej diagnostyki lekarskiej, między innymi w kierunku zakrzepu lub infekcji. Tak samo potraktuj gorączkę połączoną z zaczerwienieniem obrzękniętej okolicy. Zgłoś się tego samego dnia do lekarza, a jeśli nie możesz uzyskać pilnej konsultacji albo objawy szybko narastają, jedź na SOR. Nie umawiaj w pierwszej kolejności drenażu.
Jeśli obrzękowi towarzyszą nagła duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie albo kaszel z krwią, dzwoń pod numer 112. W takiej sytuacji nie masuj obrzękniętej kończyny, nie czekaj na planową wizytę fizjoterapeutyczną i nie próbuj samodzielnie dojeżdżać do gabinetu.