Trzy podobne słowa, trzy różne znaczenia

Rehabilitacja jest najszerszym pojęciem. Może obejmować fizjoterapię, pomoc psychologa, terapię zajęciową, opiekę lekarską, logopedię, dobór protezy lub przystosowanie mieszkania. Nie każda osoba potrzebuje wszystkich tych form pomocy.

Fizjoterapia obejmuje świadczenia zdrowotne udzielane przez fizjoterapeutę. Może zawierać badanie funkcjonalne, ćwiczenia, naukę ruchu, masaż, terapię manualną, fizykoterapię i inne metody dobrane do potrzeb pacjenta.

Fizykoterapia jest jedną z części fizjoterapii. Obejmuje zabiegi wykorzystujące określone urządzenia i bodźce fizyczne, między innymi elektroterapię, laseroterapię czy pole magnetyczne.

Czym jest rehabilitacja

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje rehabilitację jako zestaw interwencji, których celem jest optymalizacja funkcjonowania i zmniejszenie niepełnosprawności u osoby z problemem zdrowotnym, z uwzględnieniem jej otoczenia. Punktem odniesienia nie jest więc sam wynik badania ani nazwa choroby, lecz to, co dana osoba chce i potrzebuje robić na co dzień.

Dla jednej osoby celem może być ponowne samodzielne wejście po schodach, dla innej powrót do pracy, prowadzenia samochodu, opieki nad dzieckiem albo treningu. Rehabilitacja może rozpocząć się po urazie lub operacji, ale bywa potrzebna także przy chorobie przewlekłej, neurologicznej, onkologicznej albo pogorszeniu funkcjonowania związanym z wiekiem.

Rehabilitacja nie zawsze ogranicza się do układu ruchu. WHO wymienia wśród osób tworzących jej zespół między innymi fizjoterapeutów, lekarzy rehabilitacji medycznej, terapeutów zajęciowych, logopedów, psychologów, protetyków, ortotyków i pielęgniarki. Skład zespołu zależy od rzeczywistych potrzeb konkretnej osoby. Przy prostszym problemie nie musi być rozbudowany.

Czym zajmuje się fizjoterapeuta

W Polsce fizjoterapeuta wykonuje samodzielny zawód medyczny. Aktualna ustawa wymienia w jego zakresie między innymi diagnostykę funkcjonalną, kwalifikowanie, planowanie i prowadzenie kinezyterapii, fizykoterapii oraz masażu, dobieranie wyrobów medycznych, fizjoprofilaktykę i uczenie sposobów adaptacji do zmienionych możliwości ciała.

Oznacza to, że fizjoterapia nie jest nazwą pojedynczego zabiegu. Najpierw trzeba rozpoznać problem funkcjonalny, czyli ustalić, jaki ruch lub czynność sprawia trudność, co ją nasila, jakie są możliwości pacjenta i jaki cel ma znaczenie w jego życiu. Dopiero później można dobrać właściwe działania i oceniać ich rezultat.

Fizykoterapia, czyli zastosowanie wybranych bodźców fizycznych i urządzeń, może być jedną z metod. Fizjoterapia jest pojęciem znacznie szerszym i obejmuje cały proces badania, planowania, prowadzenia oraz oceny świadczeń z zakresu fizjoterapii.

Czy trzeba pilnować właściwej nazwy?

Nie trzeba. Jeśli powiesz, że idziesz na rehabilitację, masaż albo do „fizjo”, nie będziemy Cię poprawiać ani oczekiwać znajomości fachowych definicji. W codziennej rozmowie najważniejsze jest to, z czym przychodzisz i co chcesz odzyskać.

Rozróżnienie tych pojęć przydaje się przede wszystkim wtedy, gdy chcesz wiedzieć, czy zapisujesz się na serię konkretnych zabiegów, indywidualną wizytę fizjoterapeutyczną, czy szerszy proces wymagający współpracy kilku specjalistów. Ten artykuł powstał dla osób ciekawych tych różnic, a nie po to, aby poprawiać sposób mówienia pacjentów.

Sposób finansowania również nie zmienia znaczenia tych pojęć. Fizjoterapia może być udzielana zarówno w systemie publicznym, jak i prywatnie, na zasadach właściwych dla danego miejsca.

Trzy przykłady pokazujące różnicę

Różnica między pojęciami staje się czytelniejsza, gdy spojrzymy na konkretne sytuacje.

  • Po poważnym wypadku człowiek może mierzyć się nie tylko z ograniczeniem ruchu, lecz także z utratą samodzielności i trudnością w odnalezieniu się w nowej sytuacji. Jego rehabilitacja może obejmować fizjoterapię, opiekę lekarza, pomoc psychologa, terapię zajęciową oraz dobór potrzebnego sprzętu. Fizjoterapia jest wtedy jednym z elementów większego procesu.
  • Pacjent może otrzymać na NFZ skierowanie na serię konkretnych zabiegów, na przykład elektroterapię, laseroterapię lub pole magnetyczne. Są to zabiegi fizykoterapeutyczne. Stanowią część fizjoterapii, ale nie wyczerpują całego jej zakresu.
  • Podczas indywidualnej wizyty fizjoterapeuta najpierw rozmawia z pacjentem i przeprowadza badanie funkcjonalne. Następnie dobiera postępowanie do problemu i celu. W zależności od wyniku badania wizyta może obejmować ćwiczenia, masaż, terapię manualną, edukację albo odpowiednio dobraną fizykoterapię. Nie każda osoba potrzebuje wszystkich metod podczas jednej wizyty.

Rehabilitacja to nie zestaw urządzeń, a fizjoterapia to nie sam masaż

Nazwy metod nie powinny zastępować celu. Laser, pole magnetyczne, prądy, masaż czy technika manualna nie są same w sobie kompletnym planem rehabilitacji. Mogą być elementem fizjoterapii, jeśli wynik badania wskazuje, że pasują do konkretnego celu i nie ma przeciwwskazań.

Podobnie nie każda wizyta musi zawierać wszystkie dostępne metody. U jednej osoby największe znaczenie będzie miał stopniowany ruch i nauka samodzielnego postępowania, u innej praca z obrzękiem, blizną albo zakresem ruchu. Plan może zmieniać się wraz z postępem i reakcją organizmu.

Jak wygląda pierwsza wizyta fizjoterapeutyczna

Pierwsza wizyta zaczyna się od rozmowy o objawach, zdrowiu, dotychczasowym leczeniu i czynnościach, które stały się trudne. Następnie fizjoterapeutka przeprowadza badanie funkcjonalne odpowiednie do zgłoszonego problemu. Może sprawdzić między innymi ruchomość, siłę, czucie, równowagę, sposób poruszania się lub reakcję objawów na wybrane ruchy.

Po badaniu omawiamy wnioski, ustalamy cel i rozpoczynamy pierwsze działania. W zależności od sytuacji mogą to być ćwiczenia, edukacja, zmiana sposobu wykonywania obciążającej czynności, techniki manualne, praca z blizną lub obrzękiem albo przygotowanie do stopniowego powrotu do aktywności. Nie ustalamy identycznego zestawu dla wszystkich osób z tą samą nazwą dolegliwości.

Kiedy potrzebna jest pomoc także innego specjalisty

Nie każdy problem mieści się wyłącznie w zakresie fizjoterapii. Jeśli wywiad lub badanie wskazują na potrzebę pogłębionej diagnostyki, leczenia farmakologicznego, konsultacji lekarskiej albo wsparcia innej profesji, fizjoterapeuta powinien to wyjaśnić i wskazać właściwy kolejny krok.

Pilnej pomocy medycznej, a nie planowej wizyty fizjoterapeutycznej, wymagają między innymi nagły niedowład, zaburzenia mowy lub widzenia, ból w klatce piersiowej, duszność, utrata przytomności, ciężki uraz albo szybko narastające zaburzenia kontroli moczu lub stolca połączone z osłabieniem nóg lub utratą czucia w okolicy krocza. W takich sytuacjach należy dzwonić pod numer 112 lub zgłosić się do odpowiedniego punktu pilnej pomocy.

Co wybrać: fizjoterapię czy rehabilitację

Jeśli problemem jest ból, ograniczenie ruchu, trudność w powrocie do aktywności po urazie lub operacji, napięcie żuchwy, dolegliwości dna miednicy, blizna albo obrzęk, właściwym pierwszym kontaktem może być fizjoterapeuta zajmujący się danym obszarem. Nie musisz samodzielnie wybierać konkretnej metody przed badaniem.

W dodoMED umawiasz indywidualną wizytę fizjoterapeutyczną. Nie musisz wcześniej wiedzieć, czy potrzebujesz ćwiczeń, masażu, terapii manualnej albo pracy z urządzeniem. Fizjoterapeutka zaczyna od rozmowy i badania, a następnie wyjaśnia, jakie działania pasują do Twojego problemu i celu. Jeżeli sytuacja wymaga szerszej rehabilitacji lub konsultacji innego specjalisty, również omówi to podczas wizyty.

Możesz nazwać tę wizytę fizjoterapią albo rehabilitacją. Dla nas ważniejsze jest to, abyśmy dobrze zrozumieli Twoją sytuację. Artykuł nie zastępuje indywidualnego badania.